FOB II: Commentaries by VAALA Board Members & Advisory Board

In the Aftermath of War and the Closing of F.O.B.II: Art Speaks

He said to me in a soft voice that we should try to stay strong, that we were doing positive things for the community.  He was an older gentleman who had come to the F.O.B.II: Art Speaks exhibit on the day that we had to take down the works after having been notified by the city of Santa Ana to shut down.  Previously stricken with cancer and slightly hunched, he spoke to me about his time in the re-education camps and how he had endured many years in the camps.

She thrust in my face and my colleagues’ faces a picture of a “true” art at the press conference that VAALA had organized on January 16th on the small patio of the VAALA Center, the only space that was available because we had been notified to cease operations just the night before.  Showing a picture of a young woman in a red bikini with a yellow star on her butt and a bust of Ho Chi Minh in the toilet, this woman, who was roughly my age, argued that we had not included works by the community and that this was representative of the community’s art.

I bring these two different encounters between the first generation of supporters of F.O.B. II and the younger generation of protestors of the same exhibit in order to show that with FOB 2: Art Speaks, the voices of support and protest crossed the boundaries of age, experience and gender. 

In the aftermath of war within the Vietnamese American community, art has not only been politicized but also serves as a battlefront for many players, which includ protestors, the press and politicians.  It began with a picture that the LATimes had taken and used in their January 9th article covering the exhibit.  Taken askew, the picture, which was part of a diptych, foregrounded a picture of the communist flag upon the tank to of a young girl who looked almost wistfully to the left of the frame.  While I take full responsibility for having included this work in as a co-curator for the show, this slanted view of the work – without the surrounding context for it – caused many problems for us as the organizers of the exhibit. This “slant” on the community was precisely what we wanted to combat. 

Through the exhibit, we attempted to make a larger commentary on the larger structures of power that have forced us Vietnamese Americans to counter one another in aggressive ways.  As Vietnamese Americans, we have no platform upon which to speak either here in the U.S. or in Viet Nam, two countries that are working together to reconcile the past through political and economic means.  These new relations between the U.S. and Viet Nam do not account for the war dead and traumatic memories of those who came from southern and central Viet Nam after the war had ended and who had suffered under the communist regime.  Further compounding this is the way that media and cultural representations of the Vietnamese show us to be faceless or fanatical.  As much as I disagree with this faction of the Vietnamese American community politically, I understand the protestors’ need to have their voices heard – especially within American media where they are seen as non-articulate and barbaric.  One of the impetuses for the exhibit was to counter such representations.  Indeed we expected protests and wanted to facilitate discussions about our community and the future of its identity.
Yet, my article is not truly about the content of the exhibit anymore since it was two weeks now that the city had ordered us to cease operations because of the impending protests, even though we were told that a license would be easily obtainable after the exhibit.  This article is about what has happened in the aftermath of the exhibit’s closing, particularly from a feminist’s perspective. 

I've often been asked what does gender have to do with it?  After all, I am what I am and I do what I do.  Having come from Viet Nam at a young age in 1975, I am the only one in my group of friends and family to have gotten a PhD.  Borne from the experiences of being a young female working-class refugee in the 1980s, these experiences have radicalized my ideas about how unsafe the family and the home can be.  My feminist thinking has only been sharpened with academic training because it is within this discipline that I found the language to name what I had experienced. 

These experiences intimately connect the personal to the political and are reflected in this exhibit.  Most of the organizers are all young women, myself included.  We come from different class and educational backgrounds but we came together with the idea that art must speak during political turmoil.  We believed that we did speak out -- not against anti-communism as many have accused of us doing and thus colluding with the Vietnamese government – but against the silencing tactics that disallow any other political activism than anticommunist politics.  The protestors’ response to the idea that we, as young women, would broach such a topic has been surreal.

From the young to the middle-aged to the old, I have been called an “elitist” for showing art to a community who are mostly working class; a “whore” for daring to show a picture of a woman in an ao dai holding a can of viagra, and a “VC” for putting up a picture of a woman sitting next to a small bust of Ho Chi Minh.  Most appallingly, another local arts organization called us cowardly “rats” for not only having put up the exhibit but also for being too educated.  Mostly, however, we have been called unfilial and disobedient.  Many vocal protestors, who have access to Vietnamese language media outlets, have expressed how the organizers are hỗn láo or mất dạy.  

While we have tried our best to respect their opinions, we have been, in turn, forced to leave a public town hall meeting where these protesting groups dominated the discussion.  They threatened us with bodily harm and threatened to call the authorities if we did not leave “their” space.  In our own exhibit space, we have also been shouted down and our exhibit was thrice defaced: once with spittle, the other with spray paint and the third time, with red panties and a woman’s panty liner attached to the crotch of it.  As a feminist, my bearing witness to how women’s bodies were equated with dirt and filth was not why I was outraged, though the misogyny underlying this display of women’s underwear is readily apparent.  I was offended because our sense of safety and space was violated and because the perpetrators have not been criminalized in the community’s eyes.

These reactions from these community members stem from the fact we organizers are seen as unruly children, who must be punished for going against the first generation’s authority.  However, this misperception about the divide between the younger and older populations belies the fact that many young people protested against us and are powerful players in the Vietnamese language media and local politics.  These same individuals have enforced aggressive ways of silencing artists and of shutting down non-profit organizations like ours. They are community leaders and elected officials who proclaim their belief in the first amendment and yet, act out of self-interest and exert financial and political pressures to exact their demands.  They threaten to extinguish the artistic vitality of the community.  As an example of this, we believe that we were ultimately shut down because of political pressures.  The city feared it would incur too many financial and political costs for having to police the planned protests against the exhibit.  This is precisely what I find obscene -- the ugly and self-aggrandizing face of political power. I call on Vietnamese Americans to rethink how we are all embedded and implicated within these structures of power.  

Sau Cuộc Chiến và Việc Đóng Cửa Cuộc Triễn Lãm F.O.B II: Nghệ Thuật Lên Tiếng

By Lan Duong

Translated by Xuyen Dong Matsuda

Bằng một giọng nói nhẹ nhàng, bác nói với tôi rằng chúng ta nên vững lòng, chúng ta đang làm một điều tích cực cho cộng đồng.  Bác ấy là một người cao tuổi đã đến thăm cuộc triễn lãm F.O.B II: Nghệ Thuật Lên Tiếng vào ngày cuối cùng mà chúng tôi phải tháo gỡ các tranh ảnh triễn lãm sau khi thành phố yêu cầu đóng cửa.  Bác ấy cũng là người trước đây bị ung thư, nay lưng đã còng, bác kể tôi nghe kinh nghiệm của bác ở trại cải tạo và sự chịu đựng của bác nhiều năm tại chốn lao tù này.

Một cô đã đưa thẳng vào mặt tôi và các bạn đồng nghiệp của tôi một hình ảnh cô cho là nghệ thuật chân chính trong buổi họp báo của VAALA tổ chức vào ngày 16 tây tháng giêng tại khu patio nhỏ của trung tâm, nơi chúng tôi được cho phép dùng sau khi nhận giấy chỉ thị ngưng triễn lãm vào tối hôm trước.  Cô đưa hình ảnh của một người phụ nữ trẻ mặc một quần lót đỏ với ngôi sao vàng trên mông cô gái này và ảnh Hồ Chí Minh trong bồn cầu.  Người phụ nữ chạc tuổi của tôi này, tranh luận rằng chúng tôi đã không trưng bày tranh ảnh do cộng đồng sáng tác và bức tranh cô đưa ra là đại diện cho nghệ thuật của cộng đồng.

Tôi bàn về hai kinh nghiệm trên đây của tôi giữa một người ủng hộ cuộc triễn lãm thuộc thế hệ đi trước và một người trẻ thuộc thế hệ trẻ hơn phản đối cuộc triễn lãm để cho thấy rằng với FOB2: Nghệ Thuật Lên Tiếng, tiếng nói của những người ủng hộ và phản đối đến từ nhiều lứa tuổi, kinh nghiệm, và phái tính khác nhau.

Sau cuộc chiến này của cộng đồng người Mỹ gốc Việt, nghệ thuật đã không những bị chính trị hóa mà còn phục vụ cho mục tiêu chiến đấu của nhiều thành phần, trong đó có những người chống, truyền thông báo chí, và những người làm chính trị.  Cuộc chiến bắt đầu từ hình ảnh mà báo LA Times đã dùng cho bài báo viết ngày 9 tháng giêng.  Với chủ ý sai lệch, hình ảnh này bị tách riêng ra, và bài viết tập trung về cờ cộng sản trên chiếc áo lá của một cô gái trẻ đang hướng mắt nhìn về phía trái của khung ảnh.  Trong tinh thần hoàn toàn chịu trách nhiệm cho việc chọn tấm hình này và với vai trò của người phụ trách chọn tranh cho cuộc triễn lãm, theo tôi bài viết sai lệch này của tờ báo, và sự thiếu nhận xét tổng quan đã gây nhiều vấn đề cho những người tổ chức.  Sự phản ánh sai lệch này của tờ báo là điều mà chúng tôi muốn tranh đấu.

Qua cuộc triễn lãm, chúng tôi đã cố gắng đưa ra một hướng nhìn rộng hơn về quyền lực mà đã đẩy những người Mỹ gốc Việc chúng ta đến việc hành xử với nhau một cách hung hãn.  Là người Mỹ gốc Việt, chúng ta không thật sự có tiếng nói ở tại Hoa Kỳ hay tại Việt Nam, mặc dù hai đất nước đang làm việc với nhau để hàn gắn qúa khứ qua phương tiện chính trị và kinh tế.  Những quan hệ mới này của Hoa Kỳ và Việt Nam đã không màng tới những chết chóc mất mát và những ký ức kinh hoàng của những người Việt từ miền Nam và miền Trung đã phải chịu nhiều đau thương dưới chế độ Cộng Sản.  Tệ hơn là cái nhìn của giới truyền thông dòng chính về sự đại diện văn hóa của người Việt Nam được xem như không tồn tại hay được xem như là một cộng đồng cực đoan.  Mặc dù tôi không đồng ý với những người biểu tình về góc nhìn chính trị của họ, tôi hiểu tiếng nói của những người biểu tình cần phải được lắng nghe, đặc biệt là lắng nghe bởi truyền thông báo chí Hoa Kỳ, vì giới truyền thông này thường viết những bài báo xem họ như không có lý luận hay thiếu tiến bộ.  Một trong những mục tiêu của cuộc triễn lãm là để đối chọi với những cái nhìn phiến diện này của truyền thông Hoa Kỳ về cộng đồng.  Thật ra chúng tôi biết trước là sẽ có biểu tình và muốn điều hợp những thảo luận về cộng đồng và tương lai bản sắc của cộng đồng chúng ta.  Giờ đây, bài viết của tôi sẽ không tập trung vào những tác phẩm của cuộc triễn lãm, vì ban tổ chức đã nhận giấy yêu cầu ngưng triễn lãm do có biểu tình, và mặc dù chúng tôi cũng đã cho biết là chúng tôi sẽ có giấy phép sau cuộc triễn lãm.  Bài viết của tôi sẽ về những gì đã xảy ra sau khi cuộc triễn lãm đóng cửa, và nhất là từ quan điểm của triết lý nữ quyển.

Tôi thường được hỏi là giới tính có liên hệ gì với việc tôi làm không? Cuối cùng thì tôi là tôi và tôi làm những điều tôi làm.  Đến đất nước này từ Việt Nam khi tôi còn nhỏ vào năm 1975, tôi là người duy nhất trong bạn bè và gia đình học xong chương trình tiến sĩ.  Kinh nghiệm của một người tị nạn và là người nữ trẻ thuộc giới lao động trong thập niên 80, đã làm tôi có những suy nghĩ rất mạnh mẽ về sự thiếu an toàn trong gia đình và ngôi nhà mình sống.  Triết lý nữ tính của tôi đã được hun đúc với sự trao dồi huấn luyên tại trường lớp vì cũng chính nơi đây tôi tìm ra được những ngôn ngữ diễn đạt những kinh nghiệm mà tôi đã phải trải qua.

Những kinh nghiệm này của tôi rất gần gũi với những tranh ảnh nghệ thuật từ góc cạnh riêng tư đến chính trị.  Hầu hết tất cả những người trong ban tổ chức đều là những phụ nữ trẻ, trong đó có tôi.  Chúng tôi đến từ nhiều thành phần và trình độ học vấn khác nhau, nhưng cùng đồng lòng với quan điểm là nghệ thuật cần lên tiếng trong tình trạng chính trị cộng đồng nhiễu nhương.   Chúng tôi tin là chúng tôi đã nói lên được tiếng nói của mình- tiếng nói này không đi ngược lại với sự chống đối của người biểu tình, như một số người đã vu khống cho chúng tôi, nhất là khi cho rằng chúng tôi hợp tác với nhà nước Việt Nam.  Tiếng nói của chúng tôi là để chống việc làm át tiếng hay làm tắt tiếng những tiếng nói khác biệt đa dạng hơn bên cạnh quan điểm chống cộng.  Ngưòi biểu tình đã chống lại chúng tôi, những người phụ nữ trẻ, đã dám đưa ra một vấn đề hoang tưởng.

Một số người trẻ, trung niên, đến tráng niên, đã cho rằng tôi thuộc thành phần “thượng lưu”, tổ chức triễn lãm cho cộng đồng, đa số là giới lao động.  Hay cho rằng tôi là “con điếm” vì đã dám cho trưng bày một hình ảnh phụ nữ mặc áo dài và cầm một ống lon có dòng chữ “viagra; và cho rằng tôi là “Việt Cộng” vì đã chọn tấm hình có người phụ nữ ngồi cảnh bức tượng để bàn của Hồ Chí Minh.  Hơn thế nữa, một tổ chức nghệ thuật địa phương đã cho rằng chúng tôi là “những con chuột háu” vì đã tổ chức cuộc triễn lãm và vì đã học qúa cao.  Tệ nhất, vẫn là xem chúng tôi là bất hiếu và phản phúc.  Nhiều người biểu tình lớn tiếng, khi có được phương tiện truyền thông Việt ngữ, đã gọi ban tổ chức chúng tôi là hỗn láo và mất dạy. 

Trong lúc chúng tôi cố gắng hết mình để tôn trọng quan điểm và tiếng nói của người biểu tình, thì chúng tôi đã bị xua đuổi ra khỏi một cuộc họp cộng đồng mà những người biểu tình đang làm chủ cuộc bàn luận.  Họ đã nạt nộ răn đe rằng họ sẽ gây thương tích thân thể chúng tôi và sẽ gọi cảnh sát tới nếu chúng tôi không rời cuộc họp cộng đồng này.  Trong chính nơi triễn lãm, chúng tôi cũng bị chửi bới la hét và hình triễn lãm đã ba lần bị phá hoại: một lần nhổ nước miếng, lần khác là xịt sơn, và lần thứ ba là dán quần lót đỏ có băng vệ sinh liền vào đũng quần lót.  Là người thuộc về triết lý nữ tính, tôi chứng kiến việc người ta dùng thân thể phụ nữ để nói lên những gì họ cho rằng dơ dáy và bẩn thỉu.  Tôi vô cùng giận, mặc dù biết rằng điều này vô hình chung đã thể hiện sự thù ghét trong lòng đối với phụ nữ khi dùng đồ lót của họ như là một sự miệt thị.  Tôi cảm thấy bị xách nhiễu khi cảm giác an toàn và không gian của chúng tôi bị xúc phạm và nhất là khi cộng đồng không cho rằng những việc làm này là phạm pháp hay vi phạm nhân quyền.

Sự thật, những phản ứng của những thành viên trong cộng đồng này đến từ cái nhìn rằng chúng tôi là những loại con cháu mất dạy, phải bị trừng trị và đi ngược lại với quyền phán xét của thế hệ đi trước.  Tuy nhiên, việc cho rằng có sự phân rẽ giữa thế hệ trước và sau cũng không chính xác vì thật ra có một số người trẻ đã phản đối chúng tôi và cũng là những người đóng vai trò quan trọng trong giới truyền thông Việt ngữ và chính trị địa phương.  Những qúy vị này đã hung hãn làm im tiếng nói của những người nghệ sĩ và muốn dẹp tổ chức bất vụ lợi như chúng tôi.  Có những người là lãnh đạo trong cộng đồng và những người dân cử nói là họ tin vào sự tự do diễn đạt, nhưng chính họ lại hành động theo quyền lợi cá nhân, dùng tiền và áp lực chính trị để đạt điều mình mong muốn.  Họ hăm dọa sẽ dập tắt chất sống động nghệ thuật của cộng đồng.  Kinh nghiệm của chúng tôi, theo tôi là một ví dụ điển hình khi chúng tôi bị trấn áp đóng cửa vì những áp lực chính trị.  Chính quyền thành phố thì sợ nhiều thiệt hại tài chánh và chính trị khi phải huy động cảnh sát giữ trật tự cho cuộc biểu tình.  Tôi thấy điều này thật bất nhẫn, thể hiện mặt trái xấu xa của tham vọng quyền lực trong chính trị.  Tôi thành kính kêu gọi cộng đồng chúng ta nhìn lại việc chúng ta chịu ảnh hưởng thẩm thấu và những hệ qủa do sự chi phối bởi các thế lực chính trị này.

Qua kinh nghiệm này, tôi mong rằng chúng ta nhìn lại những quan niệm mọi người trong cộng đồng là trong cùng một gia đình.  Quan niệm này cần được phủ nhận vì điều này khước từ những ranh giới hiện hữu giữa chúng ta với nhau.  Quan niệm này cũng cho phép những người có tiếng nói và quyền lực miệt thị và chà đạp người khác nếu họ muốn.  Việc công nhận chúng ta cần hành xử như một đại gia đình khước từ sự tôn trọng cần thiết khi chúng ta đều có những tiểu sử, những cái nhìn về lịch sử, và những mẫu chuyện đời chưa từng được nói đến.  Quan niệm này cũng phủ nhận những đau thương kinh hoàng đã diễn ra đằng sau cánh cửa khép kín, việc sách nhiễu tình dục, bạo hành gia đình, sự lầm than nghèo khổ, và vấn nạn của kỳ thị chủng tộc đã và đang kinh nghiệm trong cộng đồng.  Quan niệm này chỉ công nhận những đau thương kinh hoàng của một thế hệ và công nhận rằng không gian gia đình và cộng đồng là luôn luôn an toàn.  Những đau thương kinh hoàng trong môi trường gia đình riêng tư không được nói đến.  Thay vào đó, khoảng không chung chỉ được dùng để nói về những ký ức mang tính quốc tộc, và thường là những tiếng nói của đa số là nam giới.  Từ lối nhìn mang tính quốc tộc tuyệt đối này, nhiều cơ hội chính trị không trong sáng đã diễn ra, nhất là việc ngăn cản không đưa ra những điều xấu xa trong chính trị ra ánh sáng công luận.  Hiện này có nhiều người “anh và chị” cũng như những người “trưởng thượng” đã yêu cầu chúng tôi xin lỗi về cuộc triễn lãm này.  Cá nhân tôi xin khước từ quan niệm đại gia đình này và tôi xin từ chối việc xin lỗi. 

Timeline for FOB II: Art Speaks [Nghe Thuat Len Tieng]

July: VAALA Board decides to put together an art exhibit dealing with art and politics, given recent events surrounding the protests of Nguoi Viet, Chau Huynh’s art work, and Madison Nguyen. 

August: Call for entry goes out to all artists in California, nationally and internationally.

September: As co-curators, Tram Le and Lan Duong discuss submissions.  We received over 75 submissions from California, Canada, Texas, Washington, Arizona, and Viet Nam. 

• Bilingual acceptance and rejection letters are sent out.

• Based on the art work that would be produced for the show, conditional letters were also sent out. 

October: For the conditional art work, co-curators do studio visits in order to see the progress of the works.  Final decisions are made.

• Co-curators present work to the Board.

November: Co-Curators present work to the Board. 

• We looked for a space and planned for fundraising event for the exhibit and other VAALA events.

• We also worked on the Black Room (which featured dissident works from Viet Nam) and the White Room (which featured the stories and histories of Vietnamese American protestors). 

December: VAALA hosts a fundraising gala and presented to the public the new VAALA Center, the site for the exhibit.

• We had to cancel the White Room because of legal complications. 

January 9: Opening for the show – a great success.

January 10: LA Times article features a skewed picture of Brian Doan’s work.

January 11: Panel on “Media and Representations,” moderated by Mariam Lam.

• Panelist Doan Trong argued that this exhibit was different from other events of protest because we tried hard to include their voices in this space.

• That day, Brian Doan’s picture was scratched and spit was found on it.

• Protestors begin to organize through radio, TV and newspapers. 

January 12: VAALA Board members and co-curators respond to a public town hall meeting that was advertised in the newspaper. 

• We came to this space in order to discuss our side.  We were shouted down, threatened with bodily harm, and were asked to leave.  We did this peacefully. 

January 13: Assemblyman Van Tran sends a letter to the VAALA Board, urging VAALA to take down Brian’s picture.

January 14: Many community members expressed their distaste for the exhibit.  Calls began to pour in to exert pressure on Board members and advisory council.  Calls 

• We wanted to tell the community that we understood their pain. 

• We decided to close down one day early and not feature the panel discussion upon which Brian Doan was scheduled to speak.  We feared that it would not be a productive discussion after all.

January 15: A building inspector was sent to the VAALA Center on a “rushed call” to order us to cease operations because we were unpermitted.  A meeting with the City Planner let us know that the city could not afford to police the protests.

January 15: Late Emergency Meeting with VAALA Board and Advisory to discuss our press conference. 

January 16: During the press conference, we made clear that we had to shut down because of the city’s demands and because we also wanted to tell the protestors that we are listening. 

• After we closed down, two acts of vandalism were committed: once with spray paint on Brian Doan’s and Steven Toly’s work; the second time, the same vandalizer came in with red panties with a panty liner attached to it and taped it to Brian’s photograph. 

January 16: Vandalism was reported to the Santa Ana Police Department.

January 16: Sadly we decided to cancel the performances because we felt that the safety of the performers could not be ensured. 

Tram Le (English | Vietnamese)
Lan Duong (link)

Interview questions for Tram Le

1. Do you try to change the community’s political beliefs, the way people view arts, or the way they view others that have different political beliefs?

Our intentions for the exhibition was not to change anyone’s mind, but rather to offer the community an array of viewpoints (through the artworks) to expand on certain definitions that have been defined narrowly within the community—namely “art,” “politics,” and “community.”  Our goal was that through the diverse artworks, performances, panel discussions, and activities presented through those 10 days, people will engage in conversations and see that the community does not have only one voice or one way of viewing different issues, and most importantly, the community is not (and should not be) black and white.

We do not want to subscribe to this type of dichotomous politics – of being either anti- or pro-communist.  We are not here to judge anyone’s politics in fact.  Our goal is to show that we have DIVERSE range of political beliefs and multi-faceted stories and that we should have the freedom and confidence to speak about them.

1. Do you anticipate a protest and conceptualize it as part of an overall exhibit?

We were definitely aware of the possibility of a protest; however, we were not sure how it would play out.  We had planned that in the context of the entire exhibition with all the descriptions and labels on the wall, the viewers’ reactions would have been varied and will further conversation rather than close down lines of communication.  Unfortunately, because of the LA Times skewed article that came out before the opening of the exhibition, certain images and quotes were taken out of context, and the anti-communist faction was prematurely inflamed.  This was further fueled by certain Vietnamese community media mistranslating Linda Vo’s quote, “The exhibit will test the community…” to mean that VAALA is provoking the community (VAALA that thuc cong dong…).

On the other hand, we understood the need for these staunchly anti-communist groups to voice their concerns.  We knew that for many of them, they have been carrying around a pain that they feel have not been acknowledged in history and possibly by their own families, so protesting is a way for them to (re)claim their voice and themselves as fighting to protect their country and loved ones and that they are not these “losers” or “puppets” as if they are not valid in history.

Even when we first thought of our exhibition being protested, we were hoping to invite them in to have dialogue with us.  We invited around eight “prominent” protestors to be part of a video art installation we called “The White Room: All Voices Considered.”  Four of these people agreed to be interviewed by a community leader from VAALA and be filmed by a notable Vietnamese American filmmaker.  A week before the exhibition opening, a public announcement of a lawsuit against some of these protestors made it legally complicated to continue with the White Room project.

1. Some people say that, what this exhibit has been doing is equivalent to showing a portrait of Hitler in the Jewish community, or that of Castro in the Cuban community. What do you think of these comparisons?

The Museum of Tolerance, located in West L.A. a heavily-Jewish-populated neighborhood, shows a portrait of Hitler along with many other Nazi members who have committed heinous crimes against the Jews during WWII.  The Los Angeles County Museum of Art, also located in West L.A., had an exhibition of Nazi memorabilia in 1991.  Countless films and biopics made in Hollywood (a heavily Jewish-populated industry) talk about the complexities of Hitler as a human being rather than his being simply a monster.

It is not about the image, symbol, or colors.  It is about the contextualization of those things, and if anyone attended F.O.B. II and read the catalogs and signs, it would be evident that we provided sufficient context.  Of course when you show only the photo by itself, then it is taken out of context and can be seen as offensive.  But even then, I do not think the photo is saying that the Communist government in VN is good.  If you stop at the symbols and are offended immediately, then you are giving those things too much power over you by allowing them to continually hurt you.  And by not allowing other people to use those symbols, then you are giving the Communists more power by saying that only they can use them.

I understand Brian’s artwork to be a critique of the Communist government in Vietnam, and his use of the symbols as being juxtaposed with iconic consumerist symbols such as a cell phone and jeans.  How do you propose to critique something without using those images?  It is like writing a critique on Ho Chi Minh or Hitler and not being able to use their names in your essay for fear that the name would offend certain people.  Perhaps another artist would choose to use the symbols in different ways, but this is how Brian chose to use them.

1. In your curatorial statement, you mention “the toxicity of this legacy of war” and “the process of healing and strengthening our community in a lasting way.” Can you specify some limitations of legacy thinking and give some sketchy details of a supposedly healed community? Does this differ from complete assimilation?

The Japanese American community is wonderful example of a community that has used the arts to heal.  They have mobilized the community to build a multi-million-dollar museum called the Japanese American National Museum located in Little Tokyo in Los Angeles to honor the past as well as exhibit different viewpoints of the war including the internment experience in the U.S. where they were treated like foreign prisoners of war and had all their possessions stripped from them (house, business, car, etc.).  The JA community is now thriving and continues to support the arts so that more people can express their true feelings without fear of being shut down.

We also should be aware of not inheriting the trauma of our parents and feeling the need to rescue them by speaking for them.  The point of the exhibition is for each person to speak for him/herself.

I do not advocate for “assimilation” as something to aspire to.  I believe we can keep the integrity of our own individual cultural practices and not have to be “American” (read: “White”) in order to validate ourselves in this society.

1. When you write, “the Vietnamese community includes not only those who are either pro- or anti-communist, but rather a diversity of independent opinions and histories,” are you refering to the Vietnamese community that was formed by the refugees? If so, then given this common historic beginning, how has such a community become diversified?

Although many of us are refugees of the war, we did not all come to the U.S. in the same way.  Some came as academics before 1975, some are Chinese-Vietnamese, some come for economic opportunities, some are Amerasian who are oppressed by both the Communist government and Vietnamese society as a whole, some came by accident (picked up by vuot bien boats along the way), some came here so young that they have no memories of Vietnam, some came when they are much older but born in VN so they did not even know another government/flag existed before the Communists took over, some have family members who fought for both sides, some fought for neither.

Even my grandparents who lived through the war at the same time have different perceptions of the war.  Because my grandfather was a lieutenant colonel of the ARVN, he had to serve 13 years in re-education prison.  He believes that the wives that were left behind after the men were taken to prison were weak and easily succumbed to Communist officials or soldiers who promised them a better life.  Meanwhile, my grandmother had to take care of not only seven children, she had to find money to travel to visit my grandfather and prepare him food when most people were starving in the city.

Therefore, this “community” does not have one history nor one way of viewing art, politics, nor being part of this community, and it is unfair to everyone if we are all forced to have this one history or one political stance.

1. Many in the Vietnamese American community see a war going on, with the communists trying to infiltrate the overseas communities, and they, in their turn, have to defend against all the ongoing attacks. Does that justtify the comunity’s inclusion or exclusion of some political beliefs?

Unfortunately, if they continue to allow only certain political beliefs to be said publicly while excluding (and censoring) other beliefs, then they have become what they hate.  You can combat this “war” through education and communication, not through closing down lines of communication.  During the protests at the F.O.B. II exhibition, there was a poster of Father Minh Ly having his mouth covered by a Communist official for speaking out against the government there.  I believe this is what a lot of the anti-communist groups are doing to people in the community who have different opinions from them.

If we keep blocking people from speaking freely and suffocating the community with this air of fear, then many people will continue to leave the community, particularly the younger generation who may not subscribe to the same anti-communist stance.  We as a community are only 34 years old, and we need to think about sustaining ourselves for the next 100 years.  Without new ideas, the community will wither and just be a place where people go to hang around, drink coffee, and complain.

I also want to make clear that when we say we want to have an “open dialogue,” we do not mean with the government in Vietnam.  That statement refers to dialogue within our communities here in Orange County as well as the Vietnamese communities around the world.

1. You end your curatorial statement with “an urge to speak out fearlessly.” No joke, after all the incidents in this exhibit, have you changed you point of view on speaking out fearlessly?

So many people have come up to me to thank us for speaking out and presenting our community as more than just being anti-communist.  They loved the exhibition.  They loved all the talent being presented.  They loved that we as a younger generation were doing something active in the community.  For them, I will continue to speak out fearlessly.

1. You give your curatorial statement the title “Living without Fear.” Is this the name of a movie? Why the association?

Actually, the name of the film is “Living in Fear (Song Trong So Hai)” about a guy who deactivates land mines while trying to balance two separate households with two different wives.  I did not associate this exhibition with the film necessarily although it is one of my favorite films.  Now that I think about it, I guess VAALA can be seen like the main character, defusing one “mine” at a time with the fear and knowledge that one of those mines can kill us if we are not careful about how we deactivate it.

Phỏng vấn Trâm Lê

• Lê Đình Nhất Lang chuyển ngữ

Trâm Lê đồng sáng lập đoàn kịch Club O’ Noodles (CO’N), không chỉ là đoàn kịch Mỹ gốc Việt đầu tiên ở Mỹ, mà còn là một nhóm tiên phong trong cộng đồng Việt Nam thể nghiệm những hình thức trình diễn hiện đại như hài kịch, kịch sân khấu, và nghệ thuật trình diễn. Cô làm Giám Đốc Sản Xuất Nghệ Thuật (1999-2001) và một diễn viên chủ chốt trong đoàn kịch từ khi thành lập năm 1993 cho tới hiện tại. Cô đã sản xuất, sáng tác, trình diễn, và tổ chức nhiều buổi trình diễn của CO’N.
Năm 2002, trong vai trò thành viên Hội Đồng Quản Trị của Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA), cô là Giám Đốc Dự Án kiêm Giám Tuyển cho cuộc triển lãm đa nghệ thuật F.O.B: A MultiArt Show (Chân Ướt Chân Ráo: Một Cuộc Trình Diễn Đa Nghệ Thuật), một cuộc triển lãm hào hứng với 40 nghệ sĩ sử dụng nhiều phương tiện khác nhau để thách thức các nhãn hiệu khác nhau, kể cả từ ngữ xấu xa “fob” (fresh off the boat, vừa bước khỏi thuyền, hay chân ướt chân ráo) được gán cho các nghệ sĩ Việt Nam. Cuộc triển lãm này giới thiệu với cộng đồng một cái nhìn mới không chỉ đối với những nghệ sĩ, mà còn đối với những tác phẩm nghệ thuật và một sự nghi vấn đối với những quan điểm thông thường về nghệ thuật. Chương trình F.O.B. II: Art Speaks (Chân Ướt Chân Ráo II: Nghệ Thuật Lên Tiếng) mà cô làm đồng giám tuyển được triển lãm trong tháng Một 2009.
Năm 2003, cô đứng đầu ban tổ chức Liên Hoan Quốc Tế Phim Việt Nam (Vietnamese International Film Festival, viết tắt là ViFF). Đây là một sự kiện thành công với hàng ngàn người tham dự trong 8 ngày gồm những buổi công chiếu, hội thảo, tọa đàm, và tiếp tân để vinh danh hơn 40 nhà làm phim quốc tế và các tác phẩm của họ. Trâm hoàn tất văn bằng cao học về Nghiên Cứu Mỹ Gốc Á (Asian American Studies) tại Đại Học California, Los Angeles (UCLA) năm 2007 và hiện đang làm Điều Hợp Viên Nghệ Thuật Á Châu Thái Bình Dương tại Nhà Hát Ngoài Trời John Anson Ford ở Hollywood. [tiểu sử theo Vaala.org]
Cuộc phỏng vấn này được thực hiện bằng tiếng Anh và qua thư điện tử.
Đọc nguyên bản trong Anh ngữ: Da Màu Interviewing Trâm Lê

Da Màu: Các bạn muốn thay đổi lập trường chính trị của cộng đồng, cách mọi người nghĩ về nghệ thuật, hay là cách họ nhìn những người khác chính kiến?
Trâm Lê: Chủ tâm của chúng tôi cho cuộc triển lãm này không phải là thay đổi ý kiến của ai, mà là để cho cộng đồng cả một dàn những quan điểm (qua các tác phẩm nghệ thuật) để mở rộng thêm những định nghĩa đã được hiểu một cách hạn hẹp bên trong cộng đồng—cụ thể là “nghệ thuật,” “chính trị,” và “cộng đồng.” Mục tiêu của chúng tôi là qua các tác phẩm nghệ thuật, các buổi trình diễn, tọa đàm, và nhiều hoạt động đa dạng khác được trình bày qua 10 ngày đó, mọi người sẽ tham gia những cuộc thảo luận và nhìn thấy cộng đồng không chỉ có một tiếng nói hay một cách nhìn đối với nhiều vấn đề khác nhau, và quan trọng nhất, cộng đồng không phải là (và không nên là) đen và trắng.
Chúng tôi không muốn tán thành loại chính trị phân cực này—hoặc chống hoặc theo cộng sản. Ở đây chúng tôi không muốn phán xét lập trường chính trị của một ai. Mục tiêu của chúng tôi là cho thấy rằng chúng ta có một dải ĐA DẠNG những lập trường chính trị và những câu chuyện đa diện và rằng chúng ta nên có tự do và tự tin để nói về những điều đó.

Da Màu: Cô có đoán trước được cuộc chống đối và quan niệm nó như một phần của một cuộc triển lãm toàn thể?
Trâm Lê: Chắc chắn chúng tôi đã để ý đến khả thể có một cuộc chống đối; tuy nhiên, chúng tôi không chắc nó sẽ diễn ra như thế nào. Chúng tôi đã dự trù điều đó trong bối cảnh toàn bộ cuộc triển lãm. Với tất cả những mô tả và nhan đề trên tường, các phản ứng của người xem lẽ ra phải đa dạng và đẩy sự đối thoại đi xa thay vì đóng lại những mối dây truyền thông. Chẳng may, vì cái bài báo thiên lệch trên tờ LA Times được đăng trước ngày khai mạc triển lãm, một số hình ảnh và lời nói đã bị lấy ra khỏi văn cảnh, và thành phần chống cộng đã nổi giận quá sớm. Điều này lại còn được tiếp sức bới một số phương tiện truyền thông Việt ngữ trong cộng đồng, dịch sai câu nói của Linda Võ, “The exhibit will test the community…” thành ra “VAALA thách thức cộng đồng…”
Mặt khác, chúng tôi hiểu những tổ chức chống cộng kiên định có nhu cầu nêu lên những lo ngại của họ. Chúng tôi biết rằng nhiều người trong số họ vẫn còn mang theo một nỗi đau mà họ cảm thấy chưa được nhìn nhận bởi lịch sử và có lẽ ngay cả bởi chính gia đình họ, vì vậy phản đối là một cách cho họ lấy (lại) tiếng nói và thấy lại chính mình như những người lính can trường đang chiến đấu để bảo vệ đất nước và người thân và rằng họ không phải là những “kẻ bại trận” hay “con rối” như từng bị đề cập tới bởi cả chính quyền Mỹ lẫn chính quyền cộng sản như thể họ không có chút giá trị nào trong lịch sử.
Ngay cả lúc ban đầu chúng tôi nghĩ tới cuộc triển lãm của mình bị chống đối, chúng tôi vẫn hy vọng mời họ vào để đối thoại với chúng tôi. Chúng tôi đã mời khoảng tám nhà chống đối “nổi tiếng” tham dự trong một cuộc nghệ thuật sắp đặt bằng phim mà chúng tôi gọi là “Căn Phòng Trắng: Mọi Tiếng Nói Đều Được Xét Tới.” Bốn trong số những người này đồng ý để một chuyên viên lãnh đạo cộng đồng của VAALA phỏng vấn và một nhà làm phim Mỹ gốc Việt nổi tiếng quay phim. Một tuần trước khai mạc triển lãm, một lời tuyên bố về một vụ kiện chống lại một số trong các nhà chống đối này đã khiến cho dự án Phòng Trắng gặp khó khăn về pháp lý để tiếp tục.

Da Màu: Một số người nói rằng, điều mà cuộc triển lãm này đã làm cũng tương đương với trưng bày một chân dung Hitler trong cộng đồng Do Thái, hay chân dung Castro trong cộng đồng Cuba. Cô nghĩ sao về những so sánh này?
Trâm Lê: Viện Bảo Tàng Của Sự Dung Thứ, tọa lạc tại West L.A. một khu phố có đông người Do Thái ở, trưng bày một chân dung Hitler cùng với nhiều đảng viên Quốc Xã đã từng phạm những tội trạng tàn ác đối với dân Do Thái trong Thế Chiến 2. Viện Bảo Tàng Nghệ Thuật Quận Hạt Los Angeles, cũng tọa lạc tại West L.A., có một cuộc triển lãm di vật Quốc Xã hồi năm 1991. Vô số phim truyện và phim về đời tư làm tại Hollywood (một kỹ nghệ có đông người Do Thái kinh doanh) nói về tính phức tạp của Hitler như một con người thay vì chỉ đơn giản là một con quái vật.
Đây không phải là về hình ảnh, biểu tượng, hay màu sắc. Đây là về sự bối cảnh hóa những thứ đó, và nếu có ai tham dự F.O.B. II và đọc các danh mục và bảng chỉ dẫn, sẽ thấy rõ ràng là chúng tôi cung cấp đầy đủ bối cảnh. Dĩ nhiên khi bạn chỉ trưng bày chính bức ảnh, thì khi đó nó được lấy ra khỏi bối cảnh và có thể được xem như xúc phạm. Nhưng ngay cả khi đó, tôi vẫn không nghĩ bức hình nói rằng chính quyền cộng sản ở Việt Nam tốt. Nếu bạn dừng lại trước các biểu tượng và ngay lập tức bị xúc phạm, tức là bạn đang cho những cái đó quá nhiều quyền lực đối với mình bằng cách cho phép chúng liên tục làm bạn tổn thương. Và bằng cách không cho phép người khác dùng những biểu tượng đó, bạn đang cho những người cộng sản thêm quyền lực bằng cách nói rằng chỉ có họ mới được quyền dùng chúng.
Tôi thấy tác phẩm của Brian Đoàn là một lời chỉ trích dành cho chế độ cộng sản ở Việt Nam, và cách sử dụng biểu tượng của anh là đối chiếu với những biểu tượng của chủ nghĩa tiêu thụ như điện thoại di động và quần jeans. Bạn nói phải làm cách nào để chỉ trích một cái gì đó mà không dùng những hình ảnh đó? Làm vậy cũng giống như viết một bài đả kích Hồ Chí Minh hay Hitler mà không được nhắc tới tên họ trong bài viết vì sợ cái tên đó sẽ xúc phạm những người nào đó. Có lẽ một nghệ sĩ khác sẽ chọn dùng các biểu tượng theo những cách khác, nhưng đây là cách Brian đã chọn để dùng chúng.

Da Màu: Trong phát biểu của giám tuyển, cô đề cập tới “sự độc hại của di sản chiến tranh này” và “quá trình hồi phục và làm cho cộng đồng chúng ta thêm mạnh theo cách bền vững.” Cô có thể nói rõ những giới hạn của nếp nghĩ di sản và đưa ra một vài nét phác họa về một cộng đồng đã lành vết thương? Điều này có khác với sự đồng hóa hoàn toàn?
Trâm Lê: Cộng đồng Mỹ gốc Nhật là một thí dụ tuyệt vời về một cộng đồng đã dùng nghệ thuật để hồi phục. Họ đã vận động cả cộng đồng để xây một nhà bảo tàng đáng giá nhiều triệu đôla gọi là Bảo Tàng Quốc Gia Mỹ Gốc Nhật tọa lạc tại khu Tiểu Tokyo ở Los Angeles để vinh danh quá khứ cũng như triển lãm những quan điểm khác nhau về chiến tranh bao gồm cả kinh nghiệm trại tập trung ở Mỹ, nơi họ bị đối xử như những tù nhân chiến tranh của ngoại bang và bị tước đoạt mọi tài sản (nhà cửa, doanh nghiệp, xe, vân vân). Cộng đồng Mỹ gốc Nhật giờ đây sống mạnh và tiếp tục hỗ trợ nghệ thuật để cho có thêm nhiều người có thể bộc lộ cảm xúc thật của họ mà không sợ bị ngăn chặn.
Chúng ta cũng cần phải để ý đến việc tránh thừa hưởng chấn thương của cha anh chúng ta và cảm thấy cần phải cứu vớt họ bằng cách nói giùm họ. Mục đích của cuộc triển lãm là để cho mỗi người lên tiếng cho chính mình.
Tôi không tán thành sự “đồng hóa” như một cái gì để mà khát khao. Tôi tin chúng ta có thể giữ được tính toàn vẹn của những lề thói văn hóa riêng của mình và không phải trở thành “Mỹ” (theo nghĩa: “Trắng”) để có thể chứng thực mình trong xã hội này.

Da Màu: Khi cô viết, “cộng đồng Việt không chỉ bao gồm những người hoặc bênh hoặc chống cộng sản, mà là một tập hợp đa dạng của các quan điểm và lịch sử,” thì có phải cô đang nói về cái cộng đồng Việt đã được hình thành bởi những người tị nạn? Nếu là vậy, thì với khởi đầu lịch sử chung này, làm thế nào mà một cộng đồng như thế đã trở thành đa dạng?
Trâm Lê: Mặc dù nhiều người trong chúng ta là tị nạn của cuộc chiến tranh, không phải tất cả chúng ta đều đến Mỹ cùng một cách. Có người đã đi du học trước 1975, có người là Việt gốc Hoa, có người tới đây để tìm những cơ hội kinh tế, có người là Mỹ lai bị đàn áp bởi cả chính quyền cộng sản lẫn xã hội Việt Nam nói chung, có người tình cờ đến đây (được thuyền vượt biên vớt dọc đường), có người tới đây hồi còn quá nhỏ nên không còn nhớ Việt Nam, có người tới khi họ đã lớn tuổi hơn nhưng sinh ở Việt Nam nên họ không biết là có một chính quyền/lá cờ khác hiện hữu trước khi người cộng sản lên cầm quyền, có người có thân nhân chiến đấu cho cả hai phe, có người không đánh cho bên nào.
Ngay cả ông bà tôi, những người đã trải qua cuộc chiến tranh, cũng đồng thời có những nhận thức khác nhau về cuộc chiến. Vì ông tôi là một trung tá của Quân Lực Việt Nam Cộng Hòa, ông bị đi tù cải tạo 13 năm. Ông tin rằng những người vợ bị bỏ lại sau khi các ông chồng bị bắt vào tù đều yếu đuối và dễ dàng nghe theo những cán bộ và bộ đội cộng sản nào hứa hẹn cho họ một cuộc sống tốt hơn. Trong khi đó, bà tôi đã phải nuôi chẳng những bảy người con, mà bà còn phải kiếm tiền để đi thăm nuôi ông tôi, làm cho ông những món ăn trong khi hầu hết mọi người đang đói trong thành phố.
Do đó, cái “cộng đồng” này không có một lịch sử hay một cách để nhìn nghệ thuật, chính trị, mà cũng là một phần của cộng đồng này, và là bất công cho mọi người nếu chúng ta buộc phải có một lịch sử này hoặc một tư thế chính trị nọ.

Da Màu: Nhiều người trong cộng đồng Mỹ gốc Việt thấy một cuộc chiến đang diễn ra, với những người cộng sản đang tìm cách thâm nhập những cộng đồng hải ngoại, và về phần mình, thì họ phải chống trả mọi cuộc tấn công liên tục này. Điều này có biện minh cho việc cộng đồng chấp nhận hay loại trừ một số lập trường chính trị nào đó?
Trâm Lê: Chẳng may, nếu họ cứ tiếp tục cho phép chỉ một số lập trường chính trị nào đó được phát biểu công khai trong khi loại trừ (và kiểm duyệt) những lập trường khác, thì họ đã trở thành cái mà họ ghét. Bạn có thể đánh “cuộc chiến” này bằng giáo dục và truyền thông, không phải bằng cách đóng những đường dây truyền thông. Trong các cuộc biểu tình tại cuộc triển lãm F.O.B. II, có một bích chương mang hình Linh Mục Nguyễn Văn Lý bị một giới chức cộng sản bịt miệng vì đã lên tiếng chống lại chính quyền trong nước. Tôi cho rằng đây là điều mà nhiều nhóm chống cộng đang làm đối với mọi người trong cộng đồng có chính kiến khác họ.
Nếu chúng ta cứ ngăn chặn người ta không được tự do nói và bóp nghẹt cộng đồng bằng bầu không khí sợ hãi này, thì nhiều người sẽ tiếp tục rời bỏ cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ hơn có thể không chấp nhận cách thế chống cộng này. Chúng ta là một cộng đồng mới có 34 tuổi, và chúng ta cần nghĩ về việc duy trì cộng đồng mình trong 100 năm tới. Nếu không có những ý kiến mới, cộng đồng sẽ suy tàn và chỉ còn là một nơi chốn để người ta dạo chơi, uống cà phê, và than vãn.
Tôi cũng muốn nói rõ rằng khi chúng tôi nói muốn có một cuộc “đối thoại cởi mở,” chúng tôi không có ý nói chuyện với chính quyền ở Việt Nam. Lời tuyên bố ấy hàm ý cuộc đối thoại ở bên trong các cộng đồng của chúng ta ở Quận Cam này cũng như các cộng đồng Việt ở khắp nơi trên thế giới.

Da Màu: Cô chấm dứt lời phát biểu giám tuyển của mình bằng “một sự thôi thúc được nói một cách không sợ hãi.” Một cách nghiêm túc, sau những biến cố trong cuộc triển lãm này, cô có thay đổi quan điểm về việc nói một cách không sợ hãi?
Trâm Lê: Rất nhiều người đã tới gặp tôi và nói cám ơn chúng tôi vì đã nói ra và cho thấy cộng đồng chúng ta là gì đó nhiều hơn chỉ chống cộng. Họ thích cuộc triển lãm. Họ thích cả khối tài năng được trưng bày. Họ thích việc chúng tôi là một thế hệ trẻ hơn mà đang làm một điều gì đó có ảnh hưởng trong cộng đồng. Đối với họ, tôi sẽ tiếp tục nói một cách không sợ hãi.

Lan Dương: Cần nhìn nhận sự đa dạng trong cộng đồng

• Da Màu thực hiện
• Lê Đình Nhất Lang chuyển ngữ

Lan Dương làm giáo sư phụ tá trong phân khoa Nghiên Cứu Truyền Thông Và Văn Hóa của Đại Học UC Riverside. Cô đang viết một cuốn sách nhan đề Những ràng buộc gia đình: sự phản bội và lòng trung thành ở Việt Nam và hải ngoại. Cuốn sách khảo sát phim ảnh và văn chương Việt Nam và hải ngoại qua chủ đề phản bội và những hành vi hợp tác. Dự án sách thứ hai của cô, “Từ quốc gia tới xuyên quốc gia: những cuộc cách mạng trong điện ảnh Việt Nam,” khảo sát ngành điện ảnh Việt Nam từ khởi thủy cho tới ngày nay. Cô còn chú ý nghiên cứu những đề tài như nữ quyền xuyên quốc gia, lý thuyết hậu thuộc địa, văn hóa giới trẻ, phái tính, tính dục, và giới đồng tính tha hương. Những bài phê bình của cô từng xuất hiện trên các tạp chí Amerasia, The Journal of Asian Cinema và Transnational Feminism in Film and Media. Cô cũng là một nhà thơ có tác phẩm được đăng trong các tập san và tuyển tập Watermark, Tilting the Continent, Bold Words: A Century of Asian American Poetry và Crab Orchard Review.

Cô là một thành viên trong Ban Giám Đốc của Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ (VAALA) và, cùng với Trâm Lê, là đồng giám tuyển của cuộc triển lãm FOB II: Art Speaks (Chân ướt chân ráo II: Nghệ thuật lên tiếng). [tiểu sử theo Vaala.org]

Da Màu: Các bạn muốn thay đổi lập trường chính trị của cộng đồng, cách mọi người nghĩ về nghệ thuật, hay là cách họ nhìn những người khác chính kiến?

Lan Dương: Không, tôi không tin là tôi có thể thay đổi chính kiến của cộng đồng. Tôi không chắc là tôi làm nổi hay muốn làm việc đó. Chúng tôi muốn xúc tiến một cuộc đối thoại không chỉ giữa mọi người trong cộng đồng này mà còn cộng đồng của các nghệ sĩ ở Mỹ, Việt Nam, và những nơi khác.

Nói về việc thưởng ngoạn nghệ thuật, tôi tin rằng những tác phẩm tồn tại lâu dài nhất đều đa nghĩa; tức là, tác phẩm hay thì gây ra được nhiều phản ứng và nhiều cách diễn giải. Đó là tại sao tôi tin rằng những tác phẩm gây tranh cãi mà chúng tôi trưng bày đã khêu gợi được nhiều phản ứng, và không chỉ có sự giận dữ. Chẳng hạn, có nhiều người trong cộng đồng nói với chúng tôi rằng họ không cảm thấy bị những tác phẩm này xúc phạm. Cụ thể là một người đàn ông, đã thổ lộ với tôi là cuộc triển lãm này quan trọng biết bao đối với cộng đồng. Như tôi cố trình bày lại, chúng tôi thành thực tin rằng những người biểu tình là những người hoạt động chính trị trong cộng đồng. Chúng tôi tin rằng hình thức hoạt động chính trị này thiết lập một tiếng nói chính trị cho cộng đồng Mỹ gốc Việt bên trong nền chính trị Mỹ, và một cách mạnh mẽ, nó cho chính quyền Việt Nam thấy rằng chúng ta chưa quên.

Nhưng nếu những thành viên cộng đồng này là những người hoạt động chính trị cần phải có một tiếng nói, vì chính quyền Việt Nam hay một nền văn hóa thống trị sẽ không cho phép họ nói, thì chúng tôi với tư cách những giám tuyển và những người ủng hộ nghệ thuật, cũng phải có một tiếng nói. Tiếng nói này không đi ngược lại mà cùng hiện hữu với tiếng nói của những người biểu tình.

Da Màu: Một số người nói rằng, điều mà cuộc triển lãm này đã làm cũng tương đương với trưng bày một chân dung Hitler trong cộng đồng Do Thái, hay chân dung Castro trong cộng đồng Cuba. Cô nghĩ sao về những so sánh này?

Lan Dương: Để trả lời điều nay, tôi muốn nói là với tư cách một học giả từng bỏ công tìm hiểu sâu về lịch sử của các quyền của người thiểu số, tôi không nghĩ rằng cuộc triển lãm nghệ thuật của chúng tôi tương đương với việc treo một bức chân dung Hitler trong cộng đồng Do Thái hay chân dung Castro trong cộng đồng Cuba. Hành động treo hình Hồ Chí Minh ngay giữa cộng đồng Mỹ gốc Việt đã được thực hiện bởi Trần Trường, một chủ tiệm video tai tiếng từng trưng bày chân dung Hồ Chí Minh ở chỗ ai cũng ngó thấy trong cửa tiệm của ông ta. Làm như vậy, ông Trường bảo đảm là có biểu tình vì ai cũng cho đó là sự tôn vinh chủ nghĩa cộng sản. Tôi tin rằng điều này chính là một sự xách động để bị biểu tình, dù đúng hay sai.

Ngược lại, là những đồng giám tuyển, Trâm Lê và tôi cố làm hết sức để mang về nhiều tiếng nói chừng nào hay chừng nấy cho cuộc triển lãm. Chúng tôi cũng cung cấp bối cảnh cho từng tác phẩm nghệ thuật. Khác với hành động của Trần Trường, chúng tôi trưng bày một bức ảnh trong không gian của một cuộc triển lãm nghệ thuật. Bức ảnh [của Brian Đoàn] này lẽ ra được trưng bày cùng với một bức khác, cùng với lời phát biểu của nghệ sĩ. Những bức ảnh đang được bàn đến thì mập mờ về ý nghĩa và không có chủ ý tôn vinh chủ nghĩa cộng sản, mà đúng ra, có thể được xem như một sự chỉ trích chủ nghĩa cộng sản. Chẳng hạn, bức ảnh cho thấy những biểu tượng của lý tưởng cộng sản đã bị làm cho trống rỗng và nhấn mạnh tới những cách thế mà chúng đã bị biến thành hàng hóa cho giới trẻ ở Việt Nam. Tác phẩm gây tranh cãi khác thì gồm hai bức họa: một bức có hình lá cờ của miền Nam Việt Nam với ba sọc bằng kẽm gai và bức kia, cũng mô phỏng ba sọc, cho thấy những cách người tị nạn dùng để trốn thoát khỏi chế độ cộng sản. Kết hợp lại, những bức họa này có chủ đích nhận định về những cách thức mà chúng ta đã trốn chạy khỏi một chế độ áp bức – điều mà hàng kẽm gai gợi ý vì nó ám chỉ nhà tù và các trại cải tạo được người miền Bắc dựng nên – và việc chúng ta cũng đã lập ra những hình thức tự kiểm duyệt ở Mỹ sau khi chiến tranh kết thúc. Hãy chứng kiến việc các biểu tượng quốc gia chẳng hạn như lá cờ của miền Nam không thể được trưng ra dưới bất cứ ánh sáng nào khác hơn là một thứ ánh sáng tích cực. Với căn phòng này, chúng tôi muốn cho thấy làm sao mà các biểu tượng quốc gia, trong khi đầy quyền lực và có sức vang vọng, có thể được dùng để tra vấn về ý nghĩa của sự góp mặt trong một cộng đồng và quốc gia, vì luôn luôn, chúng đặt câu hỏi cộng đồng của ai và quốc gia của ai.

Thêm vào đó, chúng tôi đã cô lập những chất liệu nhạy cảm trong một căn phòng ở tầng trên gọi là “Căn Phòng Đen” (“The Black Room”). Chúng tôi cung cấp lời mô tả bằng song ngữ cho căn phòng này. Chúng tôi đã cố gắng tổ chức những thuyết trình đoàn, đưa lời phát biểu của giám tuyển (bằng tiếng Việt và tiếng Anh) lên mạng, và thực hiện những cuộc diễn giải từng bước với nhiều người để cho họ thấy và hiểu các mục tiêu của chúng tôi. Sự thực thì chúng tôi muốn đưa luôn tiếng nói của những người biểu tình vào cuộc triển lãm nhưng không thể làm được vì những rắc rối pháp lý. Chúng tôi tiếc rằng căn phòng này chưa hề biến thành hiện thực. Nhìn chung, cuộc triển lãm được chuẩn bị trong 7 tháng, và chúng tôi cảm thấy đã trình bày một tập hợp đa dạng của những phát biểu chính trị trong cộng đồng. Từ đầu, chúng tôi đã muốn cho thấy làm sao nghệ thuật phản ảnh cộng đồng và làm sao cộng đồng phản ảnh nghệ thuật. Qua lời kêu gọi đóng góp của chúng tôi, được thông báo trong cộng đồng và ở ngoài nước Mỹ, chúng tôi xin những tác phẩm nghệ thuật của chính những nghệ sĩ trong cộng đồng này và chúng tôi trải qua một quá trình duyệt xét trong ba tháng trước khi chọn lựa lần sau cùng.

Da Màu: Bị đau đớn có phải là một lý do chính đáng để chèn ép nghệ thuật trong cộng đồng này?

Lan Dương: Tôi thường nghe thấy từ này – rằng bằng cách nào đó chúng tôi làm “đau” cộng đồng. Tôi tin rằng chúng tôi đã cố hết sức để làm dịu nỗi đau khổ mà nhiều người trong cộng đồng cảm thấy bằng cách kính cẩn xin ý kiến họ và mời họ tham gia. Chúng tôi cũng cố gắng làm những cách khác nữa để cung cấp bối cảnh và cái nền lịch sử cho điều mà chúng tôi đang thực hiện. Chúng tôi cố gắng vinh danh câu chuyện của người tị nạn bằng một phần trưng bày nổi bật nhất cho các nghệ sĩ thuộc thế hệ thứ nhất và các tác phẩm của họ trong cuộc triển lãm. Tôi không nghi ngờ gì chuyện người Việt tha hương phải trải qua bao đau thương từ 1975. Tôi biết vì gia đình tôi và tôi cũng góp mặt trong trang sử đau thương này. Tuy nhiên, tôi nghĩ rằng nhiều người trong cộng đồng cũng đang đau khổ theo những cách khác – qua chấn thương tình dục, bạo hành gia đình, và sự nghèo túng. Những nỗi đau này không phải là không liên hệ đến hậu quả của cuộc chiến, nghĩa là chấn thương cũng phải liên hệ tới nỗi đau khổ đang tiếp diễn phía sau những cánh cửa đóng, không phải lúc nào cũng được trình diễn như những hoạt cảnh công cộng, và không đòi hỏi rằng một hình thức chấn thương quốc gia mới là hình thức duy nhất đáng kể. Đây là lý do rất quan trọng khiến chúng tôi, các đồng giám tuyển, chọn đưa những quan niệm chính trị khác vào cuộc triển lãm: chính trị tình dục, phái tính, văn hóa giới trẻ, và nạn kỳ thị trong một bối cảnh hậu 9/11.

Da Màu: Trong phát biểu giám tuyển của cô, khi cô nói tới “cuộc chiến đang xảy ra trong cộng đồng gốc Việt của chúng ta,” có vẻ như cô ám chỉ có những cuộc xung đột và, có thể, những phe phái chống phá nhau. Cô có thể nói rõ hơn về những điều này?

Lan Dương: Cám ơn quý bạn đã lưu ý đến điều này. Cuộc chiến mà tôi nói tới là cuộc chiến giữa các thành viên của cộng đồng và các loại chính kiến lưỡng cực gồm chống cộng và cộng sản, mà cứ duy trì mãi một bầu khí hậu của sự sợ hãi. Tôi không có ý muốn nói là cuộc chiến này và sự chia rẽ trong cộng đồng có thể và phải là do nhà nước cộng sản chủ trương. Nếu có một điều chúng tôi muốn làm, thì đó là đứng lên chỉ trích sự áp bức nghệ sĩ ở nơi này và ở trong nước Việt Nam. Nếu chúng ta, như một cộng đồng, muốn cho nhà nước Việt Nam thấy sức mạnh của một cộng đồng hải ngoại rộng lớn và đa dạng, thì cộng đồng hẳn phải có một nền tảng chính trị mạnh hơn để dựa vào đó mà hoạt động. Còn như bây giờ, những chiến thuật chặn họng mà thành phần to tiếng của cộng đồng sử dụng – những chiến thuật nhằm hù dọa và nhiếc móc – chỉ góp phần làm xa cách thêm những người trong cộng đồng đã băng qua lằn ranh của tuổi tác, tầng lớp, phái tính, và khuynh hướng tình dục.

Da Màu: Nhiều người trong cộng đồng Mỹ gốc Việt thấy một cuộc chiến đang diễn ra, với những người cộng sản đang tìm cách thâm nhập những cộng đồng hải ngoại, và về phần mình, thì họ phải chống trả mọi cuộc tấn công liên tục này. Điều này có biện minh cho việc cộng đồng chấp nhận hay loại trừ một số lập trường chính trị nào đó?

Lan Dương: Tôi quả thật có hiểu luận cứ này nhưng nếu cuộc triển lãm được xem trong tính toàn bộ của nó, tôi hy vọng chắc hẳn mọi người trong cộng đồng ở đây sẽ hiểu rằng chúng tôi không phải là những người trẻ không biết gì về lịch sử của chúng ta và do đó dễ dàng bị người cộng sản nhồi sọ. Điều này dựa trên tiền đề là các thế hệ trẻ thì yếu đuối còn người cộng sản thì quá mạnh. Tư tưởng này không giúp tạo nên bất cứ cuộc đối thoại nào vì nó dựa trên cái văn hóa sợ hãi.

Chúng tôi đã cố gắng cung cấp thật nhiều bối cảnh lịch sử về cách mà chúng ta như một dân tộc đã tới được nước Mỹ này và những nước khác. Chúng tôi có thử đề nghị nhiều người trong cộng đồng chia sẻ nỗi đau và quá khứ của họ trong diễn đàn này. Chúng tôi đã thử tạo ra một lời bình luận lớn hơn về những cơ cấu quyền lực lớn hơn đã buộc chúng ta phải chống lại nhau. Vì chúng ta, với tư cách những người Mỹ gốc Việt, không có một chỗ đứng vững chắc nào để từ đó cất tiếng ở nước Mỹ này hay ở trong nước Việt Nam, hai nước đang cùng nhau hòa giải quá khứ bằng những phương tiện chính trị và kinh tế. Tuy nhiên, những liên hệ mới hiện nay giữa Mỹ và Việt Nam không đếm xỉa gì đến những người đã chết trong cuộc chiến và những ký ức chấn thương của những người dân miền Nam và miền Trung Việt Nam sau khi chiến tranh chấm dứt, là những người đã phải chịu đau khổ dưới chế độ cộng sản.

Dù tôi rất là bất đồng về chính trị đối với thành phần [chống đối] trong cộng đồng, tôi hiểu tiếng nói của họ cần phải được nghe thấy – đặc biệt là trong một bối cảnh rộng hơn của nước Mỹ nơi mà họ được xem như những kẻ không biết phát biểu rõ ràng, cuồng tín, mất trật tự, và man rợ. Tuy nhiên, dù là như vậy, tôi không đồng ý rằng cộng đồng ở Mỹ cần phải bóp nghẹt nghệ thuật và chính trị để giữ thế đứng chống lại chính quyền Việt Nam. Để có sự đại diện tốt hơn về chính trị ở nước Mỹ, cần phải quy tụ một khối chính trị lớn hơn. Để thực hiện chính điều này, chúng ta phải nhìn nhận sự đa dạng trong cộng đồng.

Da Màu: Tại sao cô nói rằng chúng ta đã bị xem như “không có diện mạo” trong truyền thông dòng chính?

Lan Dương: Tôi muốn nói tới những cách thức mà phim ảnh Mỹ dòng chính đã làm cho chúng ta thành ra “không có diện mạo” – khi chúng ta góp phần vào một cảnh nền đẹp mắt, như những người đàn bà ngoại lai và đĩ điếm, như những nạn nhân và người tị nạn, và như những người lính mang súng. Trong bối cảnh này, người lính miền Nam Việt Nam, chẳng may, lại chẳng hề được đếm xỉa tới vì nền văn hóa Mỹ chính thống không thích quan hệ với những kẻ bại, hay những người đã thua chủ nghĩa cộng sản.

Da Màu: Cô đã đề cập tới một “địa bàn chính trị rộng hơn.” Đó là cái gì? Nó có bao gồm chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa cộng sản?

Lan Dương: Không, nó không bao gồm chủ nghĩa xã hội hay chủ nghĩa cộng sản. Tôi muốn nói một địa bàn chính trị rộng hơn ở nước Mỹ này, nơi mà những nhóm cử tri có ảnh hưởng hơn khi cùng nhau vận động cho những vấn đề chính trị như những quyền con người và cùng làm việc với nhau để chống lại chiến tranh và đế quốc. Cùng lúc, bên trong khối chính trị này, chúng ta có thể nhận thấy chúng ta có những hiểu biết khác nhau về ý nghĩa của việc góp mặt trong một cộng đồng.

Da Màu: Là một cộng đồng, chúng ta đang đi về đâu nếu có hay không có sự đa dạng?

Lan Dương: Có sự đa dạng, chúng ta có thể tiến tới một nền chính trị tiên tiến quảng bá nghệ thuật và văn chương như phương tiện để chúng ta bộc lộ chính mình. Loại chính trị này không hoạt động dựa vào sự loại trừ mà dựa vào sự bao gồm.

Da Màu: Trong lời tuyên bố đóng cửa cuộc triển lãm, cô viết, “Rốt cuộc, chúng tôi đã đạt được những mục tiêu của chúng tôi và cảm thấy thành tựu vì tạo được thật nhiều đối thoại khi tổ chức cuộc triển lãm này. Chúng tôi muốn nói rằng đó thật sự là một cuộc vinh danh nghệ thuật.” Cô có thật sự cảm thấy cuộc triển lãm là một thành tựu?

Lan Dương: Có, tôi cảm thấy thế trên nhiều mức độ. Nói về mục đích, thì chúng tôi đã tạo được đối thoại giữa mọi người trong cộng đồng. Chúng tôi đã mang đến những khái niệm khác nhau về nghệ thuật, chính trị và cộng đồng. Tôi đã chứng kiến và tham dự vào những cuộc bàn luận có ý nghĩa, tuy khó có thể thâu lại hay viết thành bản tin hấp dẫn. Tôi biết chắc rằng mọi người trong từng gia đình và trong cộng đồng đang nói về bản sắc của cộng đồng này trong những cách thế chưa từng có trước kia. Tôi tin rằng mặc dù chúng tôi bị đóng cửa sớm vì những lý do ngoài tầm kiểm soát của mình, điều mà chúng tôi đã làm được như một tập thể với cuộc triển lãm là cung cấp một diễn đàn cho những nghệ sĩ và mọi người trong cộng đồng bộc lộ chính mình – theo những cách mà họ muốn – kể cả bằng nghệ thuật và bằng biểu tình.

Sau cùng, tôi muốn nói về cách mà chúng tôi bị buộc phải đóng cửa. Vào ngày 16 tháng 1, chúng tôi dự tính có một cuộc họp báo để nói với những người biểu tình rằng chúng tôi sẽ đóng cửa sớm một ngày vì tôn trọng tiếng nói của họ và nỗi đau mà họ trải qua vì một lịch sử chiến tranh và bạo lực. Tuy nhiên, đêm trước đó, chúng tôi cũng được thông báo rằng chúng tôi phải đóng cửa cuộc triển lãm vì quy định của thành phố. Chúng tôi tin rằng việc đóng cửa này có động cơ chính trị.

Rốt cuộc vì vậy mà chúng tôi đã nêu hai lý do cùng lúc để phải đóng cửa: vì thành phố và vì các nhóm biểu tình và để nhìn nhận nỗi đau khổ của họ.

Trong khi đóng cửa cuộc triển lãm, chúng tôi muốn nhắc lại cho rõ điều này: Chúng tôi đã không lấy tác phẩm của một ai xuống để làm vừa lòng những người biểu tình. Chúng tôi sẽ không, bây giờ cũng như bao giờ, xin lỗi vì đã tổ chức cuộc triển lãm.

Nếu bạn có hứng thú tìm hiểu thêm về cuộc triển lãm, tham gia cuộc trao đổi, và xem những tác phẩm được triển lãm, xin mời tới trang web của Hội Văn Học Nghệ Thuật Việt Mỹ www.vaala.org.